Đường thi Quốc âm cổ bản, một quyển sách quý

Định dạng bài viết: Tiêu chuẩn

Chu Mộng Long: Tôi có trong tay quyển Đường thi Quốc âm cổ bản do Nguyễn Xuân Diện và Trần Ngọc Đông sưu tập và biên soạn đã lâu, bây giờ mới đọc. Đọc loại sách này phải thư thả như nhấp rượu ngắm hoa quỳnh dưới trăng vậy.

Lần đầu tiên tôi được tiếp cận “liên văn bản” 279 bài thơ Nôm dịch từ 222 nguyên tác thơ Đường. Biết là tư liệu quý này được lưu trữ ở Viện Hán Nôm, nhưng nếu không có người sưu tập, nối kết, chỉnh lý, hệ thống hóa và giới thiệu thành sách thì cái tư liệu quý ấy mãi mãi ở trong kho, nếu không nói có thể bị mục nát bởi thời gian, thậm chí bị thất thoát, xuyên tạc bởi những bàn tay bẩn của thời buổi học thuật lưu manh.

Cái quý nằm ở công phu của người làm khoa học với tất cả trí tuệ và tâm huyết đã bỏ ra.

Quyển sách in đẹp, trang nhã, trong đó có cả ba loại ký tự: Hán, Nôm và Quốc ngữ. Phần khảo luận ngắn gọn trong mấy trang đủ dẫn dắt người đọc hình dung thực trạng của di sản cổ, công phu sưu tập, nối kết, chỉnh lý, hệ thống hóa của hai nhà biên soạn, đặc biệt thấy được sự tài hoa trong việc “chế tác” (đúng hơn là dịch) các kiệt tác thơ Đường sang thơ Nôm Quốc âm của cha ông ta.

Phần chữ Hán Đường thi và dịch nghĩa, hiển nhiên tác giả phải tham khảo từ nhiều nguồn, có cả nguồn Internet (Thivien.net), như tác giả nói trong phần Phàm lệ. Không có nguồn nào là mẫu mực, dù đó là nguồn sách chính thống. Điều quan trọng là sàng lọc, xử lý thông tin như thế nào.

Đóng góp của quyển sách nằm ở sự đối chiếu và công bố các bản Nôm chuyển dịch từ thơ Đường trong tính hệ thống “liên văn bản” của nó.

Tên quyển sách là Đường thi quốc âm cổ bản, cho nên phần chính yếu là thơ Nôm quốc âm. Tôi cũng chỉ quan tâm đến phần này, vì nguyên tác thơ Đường quá quen thuộc. Đọc phần thơ Nôm quốc âm để biết cha ông ta đã vừa yêu Đường thi vừa yêu tiếng Việt của mình trong cuộc tương tác suốt ngàn năm Bắc thuộc.

Thưởng thức được nguyên tác chữ Hán của thơ Đường đã thú vị. Thưởng thức bản Nôm của các nhà thơ tài hoa của chúng ta như Tú Xương, Dương Lâm, Đông Sơn cư sĩ (và nhiều tác giả khuyết danh) cũng thú vị không kém. Cùng với sáng tác thơ ca Quốc âm, việc chuyển dịch này như là một cuộc đọ sức giữa hai ngôn ngữ Hán và Nôm để tiếng Việt trường tồn mà không bị cưỡng hiếp, đồng hóa bởi ngôn ngữ ngoại lai.

Tôi khẳng định, từ ngôn ngữ Hán đài các chuyển sang ngôn ngữ Nôm bình dân, những kiệt tác Đường thi đã thay đổi về chất. Lối thơ đài các cầu kỳ của ngày xưa vốn thâm trầm, nhưng đôi khi lại là cha đẻ của thứ thơ nịnh hót, rổn rảng chữ nghĩa của thời nay. Hãy xem Tú Xương chuyển dịch một cách tài hoa, hóm hỉnh một áng thơ đài các thời Sơ Đường:

Nguyên tác:

BỒNG LAI TAM ĐIỆN THỊ YẾN PHỤNG SẮC VỊNH CHUNG NAM SƠN

Bắc Đẩu quải thành biên,

Nam Sơn ỷ điện tiền.

Vân tiêu kim khuyết quýnh,

Thụ diểu ngọc đường huyền.

Bản lĩnh thông giai khí,

Trung phong nhiễu thụy yên.

Tiểu thần trì hiếu thọ,

Trường thử đới Nghiêu thiên.

Đỗ Thẩm Ngôn

Tú Xương dịch thơ:

Chuôi sao Bắc Đẩu gác bên thành,

Thấp thoáng Nam Sơn lẩn trước mành.

Tuyết ráo cửa vàng lồng vẻ thắm,

Cây cao thềm ngọc lộng màu xanh.

Lưng chừng pháy pháy hơi dương ngọt,

Giữa áng đùn đùn khói biếc quanh.

Chầu chực Thánh hoàng dâng chén thọ,

Sử xanh chép để lúc thăng bình.

Những tiếng thuần Nôm: “gác”, “lẩn”, “lồng”, “lộng”, “pháy pháy”, “đùn đùn”, “chầu chực” biến bản tụng ca trang nhã cung đình thành khúc hí ca trào lộng dân dã. Ông quan “chầu chực” dâng chén mừng thọ vua chẳng khác gái cô đầu vén tay áo gõ nhịp hát hầu… giai chơi.

Tú Xương gần như choáng gần hết sân chơi của Đường thi Quốc âm cổ bản làm tưng bừng bữa tiệc thi ca cổ. Tiếc là trong quyển sách này không thấy bóng dáng Dương Khuê, Tản Đà. Có lẽ vì Dương Khuê chỉ có lưu truyền trong dân gian, còn Tản Đà toàn viết bằng chữ Quốc ngữ nên khó tìm thấy bản Nôm?

Một quyển sách dù công phu mấy cũng không tránh khỏi sai sót. Tôi tin các tác giả luôn cầu thị lắng nghe sự góp ý. Và hiển nhiên cũng không vui khi bị kẻ tiểu nhân bới lông tìm vết để chỉ trích, hạ bệ. Tái bản lần này, tôi thấy các tác giả đã cẩn thận sửa từng lỗi nhỏ để quyển sách đến với người đọc một cách khả tín.

Tôi không có điều kiện và thời gian để kiểm tra hết một khối lượng lớn các tác phẩm từ nguyên tác đến bản dịch nên không góp ý được gì.

Có những quyển sách đọc xong là vứt, thậm chí cho lên nghĩa trang cao cấp làm vàng mã giải oan cho những tấm bia vỡ.

Còn sách hay, sách quý mang lại tri thức bổ ích cho người biết đọc cái hay, biết trân trọng cái quý của sách. Nó không là con mồi để ta chiềng làng chiềng chạ khoe cho mọi người biết mình cao minh hơn người làm sách.

Trân trọng cảm ơn các tác giả.

About chumonglong

Thấy việc nghĩa không làm là đồ hèn. Thấy việc đúng mà bất lực là đồ ngu. Thấy việc thiện mà làm ngơ là đồ ích kỉ. Thấy đồng loại đau khổ mà vẫn vui chơi là đồ bất lương. Còn sức khỏe, trí lực mà tìm chỗ ẩn cư thì cũng là phường vô đạo!

Đã đóng bình luận.